δρ παναγιωτακου αργυρω logo

Δρ. Παναγιωτάκου Αργυρώ

Ενδοκρινολόγος Διαβητολόγος

Τελικά πόσα γνωρίζετε για τη παχυσαρκία?

Τα τελευταία χρόνια συναντάμε όλο και συχνότερα ανθρώπους με αυξημένο βάρος. Παθολογική αύξηση του σωματικού λίπους (παχυσαρκία) αντιμετωπίζει περίπου το 13% του παγκόσμιου πληθυσμού. Με αυτό τον ρυθμό ανάπτυξης το 2030 θα υπάρχουν 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι με παχυσαρκία.


Στην Ελλάδα σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το ποσοστό των ανθρώπων με αυξημένο σωματικό βάρος είναι 67% και το ποσοστό με παχυσαρκία είναι 25%. Πρακτικά 1 στους 3 έχει φυσιολογικό σωματικό βάρος και 1 στους 4 έχει παχυσαρκία.

Η αύξηση του σωματικού βάρους ουσιαστικά σημαίνει ότι ο οργανισμός προσλαμβάνει περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνει. Το ανθρώπινο σώμα όσες θερμίδες δεν καταναλώσει τις αποθηκεύει για να χρησιμοποιηθούν αργότερα. Αυτό είναι μια φυσιολογική διαδικασία η οποία μας επιτρέπει να λειτουργούμε μεταξύ γευμάτων.


Φανταστείτε να έπρεπε να τρώμε διαρκώς για να κάνουμε το οτιδήποτε. Στους ανθρώπους με πρόβλημα βάρους αυτή η φυσιολογική διαδικασία διαταράσσεται. Αυτό μπορεί να οφείλετε είτε γιατί καταναλώνουμε λιγότερο (χαμηλός μεταβολισμός) είτε γιατί προσλαμβάνουμε περισσότερο (αύξηση της όρεξης) ή σε συνύπαρξη και των δυο.                       

Αυτό που κυρίως καθορίζει πόσες θερμίδες χρειαζόμαστε είναι ο βασικός μας μεταβολισμός (εικόνα 1). Ο βασικός μεταβολισμός είναι πρακτικά η ενέργεια που χρειάζονται τα κύτταρα μας για να παραμείνουν στην ζωή. Ο βασικός μεταβολισμός εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως είναι η ηλικία, η μυϊκή διάπλαση, το στρες, η συνύπαρξη παθήσεων (όπως ο υποθυρεοειδισμός, η υπερκορτιζολαιμία και η ινσουλινοαντίσταση), η λήψη φαρμάκων, το φύλο (οι άντρες έχουν υψηλότερο βασικό μεταβολισμό), γενετικούς/ κληρονομικούς παράγοντες και τέλος από τις αυξομειώσεις του βάρους.                  

Αν κοιτάξετε την εικόνα θα διαπιστώσετε ότι τα περισσότερα πράγματα που επηρεάζουν τον βασικό μας μεταβολισμό δεν είναι στο χέρι μας! Δεν μπορούμε να αλλάξουμε ούτε την ηλικία ούτε το φύλο μας ούτε τα γονίδια που κουβαλάμε.


Οι μελέτες των τελευταίων ετών δείχνουν ότι η παθολογική αύξηση βάρους έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο. Όταν βλέπουμε μια οικογένεια που έχουν όλοι περισσότερα κιλά από το φυσιολογικό δεν σημαίνει αυτομάτως ούτε ότι δεν διατρέφονται σωστά ούτε ότι δεν ασκούνται. Παλιότερα πιστεύαμε ότι οι αλλαγές στο γενετικό υλικό χρειάζονται πάρα πολλά χρόνια για να γίνουν. Αυτό φαίνεται ότι δεν ισχύει. Για να καταλάβουμε πόσο εύκολο είναι να κληρονομήσουμε έναν αργό μεταβολισμό αρκεί η μητέρα μας είχε πάρει πάρα πολλά κιλά κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης ή να εμφάνισε σακχαρώδη διαβήτη κύησης ή ο πατέρας μας να είναι παχύσαρκος κατά την γονιμοποίηση.


Όλα αυτά και πιθανότατα άλλα τα οποία δεν γνωρίζουμε ακόμα προκαλούν επιγενετικές αλλαγές στον μεταβολισμό οι οποίες φαίνονται ήδη από την επόμενη γενιά.                             

Το περιβάλλον μας επηρεάζει πολύ περισσότερο από όσο πιστεύουμε καθώς επηρεάζει και τον τρόπο που τρώμε και την διάθεση μας για φυσική δραστηριότητα και άσκηση. Η τεχνολογική εξέλιξη δημιουργεί ένα περιβάλλον το οποίο ευνοεί την παχυσαρκία.


Όσο και αν ακούγεται αυτό παράξενο είναι μια πραγματικότητα. Πλέον δεν χρειάζεται να καταβάλουμε σχεδόν καμμιά σωματική προσπάθεια μέσα στην καθημερινότητα καθώς σχεδόν τα πάντα μπορούν να γίνουν με το πάτημα ενός κουμπιού. Ψωνίζουμε διαδικτυακά, παραγγέλνουμε φαγητό μέσω εφαρμογών, επικοινωνούμε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.


Η καθημερινή φυσική δραστηριότητα μας έχει μειωθεί! Αλλά και η ποιότητα του φαγητού έχει αλλάξει. Τα γεύματα που τρώμε περιλαμβάνουν περισσότερες επεξεργασμένες τροφές με υψηλό θερμιδικό φορτίο. Και το χειρότερο μπορούμε να τα προμηθευτούμε ανά πάσα στιγμή όλο το 24ωρο!

Εικόνα 1. Για τον μέσο εργαζόμενο άνθρωπο η αναλογία βασικού μεταβολισμού/ μεταβολισμού δραστηριότητας είναι 80% - 20%. Όσο περισσότερο σωματική δραστηριότητα απαιτεί η εργασία ή όσο περισσότερο άσκηση κάνουμε η αναλογία αυτή αλλάζει.                               

Ο πιο εύκολος τρόπος να διαπιστώσουμε αν έχουμε αυξημένο σωματικό βάρος είναι να υπολογίσουμε τον δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ). Ο δείκτης μάζας σώματος είναι το κλάσμα όπου στον αριθμητή βάζετε το βάρος σας σε κιλά και στον παρανομαστή το ύψος σας σε μέτρα στο τετράγωνο (kg/m2). Δηλαδή για έναν άνθρωπο με ύψος 180 εκατοστά και βάρος 77 κιλά ο ΒΜΙ είναι 77/1.82 = 23.8. Υπάρχουν άπειρες διαδικτυακές εφαρμογές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε. Ο φυσιολογικός δείκτης είναι από 18.5-25. Άνθρωποι με ΒΜΙ> 30 έχουν παχυσαρκία ενώ με ΒΜΙ μεταξύ 25-29.9 είναι υπέρβαροι.


Εξαίρεση αποτελούν τα παιδιά που ο ΒΜΙ αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, οι εγκυμονούσες, οι αθλητές και όσοι έχουν αυξημένο μυϊκό σύστημα. Τώρα θα μου πείτε σας αρέσει το φαγητό και έχετε μερικά κιλάκια παραπάνω, δεν είναι τόσο τρομερό! Εξαρτάται από το πόσα κιλά είναι αυτά τα παραπάνω και το εάν σας δημιουργούν προβλήματα.   

Όλοι οι γιατροί θα σας πούνε ότι η παχυσαρκία είναι μια πάθηση με αρκετές επιπλοκές. Οι πιο συχνές είναι ο σακχαρώδης διαβήτης και οι καρδιαγγειακές επιπλοκές (έμφραγμα μυοκαρδίου, αγγειακά εγκεφαλικά, αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία). Απλώς ας σκεφτούμε ότι κάποιος με ΒΜΙ> 35 έχει 20 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσει σακχαρώδη διαβήτη. Υπάρχουν πολλές ακόμα επιπλοκές όπως η λιπώδης διήθηση ήπατος, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η οστεοαρθρίτιδα και οι αρθροπάθειες, ο αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης συγκεκριμένων καρκίνων και λοιμώξεων. Ειδικά το τελευταίο φάνηκε πολύ έντονα τα τελευταία χρόνια μέσα στην πανδημία του COVID-19.

"Ναι αλλά εγώ δεν έχω ούτε υψηλή τιμή χοληστερίνης ούτε σάκχαρο γιατί να ανησυχώ για το βάρος μου" . Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Υπάρχουν και άλλες παράμετροι που ίσως να μην τις έχουμε σκεφτεί όπως αν το επιπλέον βάρος μας δυσκολεύει στην κίνηση, στην καλή ποιότητα ύπνου, στην ερωτική μας ζωή, στην επιθυμία μας να αποκτήσουμε παιδιά, στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας στις κοινωνικές μας σχέσεις. Υπάρχει μια ερώτηση κλειδί σε όλο αυτό. Αν πιστεύουμε ότι χάνοντας κιλά θα βελτιωθεί η καθημερινότητα μας τότε μάλλον το βάρος μας έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο από ότι πιστεύουμε στην ζωή μας.

Η παχυσαρκία είναι μια πάθηση και χρειάζεται θεραπεία. Ας κάνουμε έναν παραλληλισμό με μια άλλη νόσο, την αρτηριακή υπέρταση. Υπάρχουν ασθενείς που με απλές οδηγίες αλλαγής δίαιτας ρυθμίζουν την πίεση τους ενώ άλλοι θα χρειαστούν φαρμακευτική αγωγή.


Δυστυχώς σε ορισμένους η ρύθμιση της πίεσης θα είναι δύσκολη και ίσως χρειαστεί να συνεργαστούν αρκετοί ειδικοί. Κάπως έτσι είναι και η ρύθμιση του βάρους. Υπάρχουν εύκολες και δύσκολες περιπτώσεις, οξείες (αύξηση βάρους τα τελευταία χρόνια) και χρόνιες (άνθρωποι που δεν είχαν σχεδόν ποτέ φυσιολογικό βάρος ).


Η θεραπεία είναι προσωπική για τον καθένα και ίσως χρειαστεί να γίνουν αρκετές αλλαγές μέχρι να βρεθεί η κατάλληλη. Για μια πετυχημένη προσπάθεια είναι αναγκαία η σωστή συνεργασία μεταξύ ειδικού/ ειδικών και ασθενούς. Για να βρεθεί η κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση χρειάζεται χρόνος και κατανόηση στις ανάγκες του ασθενούς. Φανταστείτε τον γιατρό σαν έναν προπονητή. Είναι εκεί για να σας καθοδηγήσει, να σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε τα εμπόδια που σας δυσκολεύουν και μαζί να βρείτε την κατάλληλη λύση. Η προσπάθεια όμως είναι δική σας.

Και αν έχετε ήδη προσπαθήσει αρκετές φορές χωρίς επιτυχία και διαβάζοντας όλα αυτά σκέφτεστε ουφ πάλι τα ίδια, να προσπαθήσω, να κάνω δίαιτα να μην τρώω. "Αφού στο τέλος ούτε κιλά πολλά χάνω και τελικά τα ξαναπαίρνω".


Θα ήθελα να αναλογιστείτε το εξής, ας παρομοιάσουμε την απώλεια του βάρους με ένα πολύ δύσκολο διαγώνισμα/ ένα πολύ δύσκολο προτζεκτ στην δουλειά. Έστω ότι έχουμε 6 μήνες χρόνο για να προετοιμαστούμε. Ξεκινάμε δυνατά, είμαστε χαρούμενοι, συγκεντρωμένοι στον στόχο, διαβάζουμε πολύ κτλ. περνάει ένας μήνας, δυο μήνες και αρχίζει η κούραση. Έρχονται και γιορτές, γενέθλια θέλουμε να δούμε τους φίλους μας και καταλήγουμε μια μέρα να μην διαβάσουμε. Την επόμενη μέρα θα πείτε ότι αφού δεν διάβασα χθες αυτό ήταν τα παρατάω και πετάω 2 μήνες εντατικής δουλειάς?  Όχι φυσικά! Φάγαμε μια μέρα παραπάνω, αύριο ξυπνάμε και συνεχίζουμε. Και εάν εκείνη την χρονική στιγμή σας φαίνεται όλο αυτό πολύ δύσκολο να το διαχειριστείτε και αισθάνεστε ότι χάνεται τον έλεγχο, μιλήστε στον γιατρό σας. Βρίσκεται εκεί για να σας ακούσει και να σας βοηθήσει όχι να σας κατακρίνει και να κουνήσει το δάχτυλο λέγοντας ότι χαλάσατε την δίαιτα.

Μοιραστείτε το άρθρο :